Robbert Dijkgraaf

Museum Boerhaave is momenteel leeg. In de tussentijd zijn we elders te zien. Zoals in de Wunderkammer van Robbert Dijkgraaf in het DWDD Pop-Up Museum. Hij bezocht ons depot voor deze tentoonstelling. In dit artikel vertelt hij hierover.

Magische avonturenreis

door Robbert Dijkgraaf (NRC 24 maart 2016)

De moderne natuurwetenschap heeft een lange weg afgelegd. De reis begon eeuwen geleden in de studeerkamers van een handvol geleerden en is nu aangekomen in een wereldwijd complex van universiteiten, laboratoria en instituten, waar miljoenen onderzoekers werken achter hoge muren. De nieuwste inzich­ten staan niet langer in dagboeken en brieven, maar worden in hapklare brokken geserveerd via gestroomlijnde persberichten, animaties en infographics. Het is alsof je in één keer met een comfortabel kabelbaantje naar de top van de berg kan gaan om van het uitzicht te genieten, in plaats van stap voor stap omhoog te klim­men. 

Maar hoe zijn we tot al die inzichten gekomen? De klim naar de top is lang en grillig gebleken, met vele haarspeldbochten, doodlopende wegen en gevaarlijke kloven. De waarde van de wetenschap ligt niet al­leen in het magnifieke uitzicht, maar veel meer in die tocht naar boven. De collectie van Museum Boerhaave is een prachtige gids voor deze avonturenreis. De objecten verbazen en ontroeren. De microscoop van Antoni van Leeu­wenhoek, die zo veel kleiner en eenvoudiger is dan je zou den­ken. De lenzen van Christiaan Huygens waardoor hij als eerste de ringen van Saturnus zag. De pen van Albert Einstein waar­mee hij zijn Algemene Relativiteitstheorie schreef. Een simpel stukje gips waarmee Johannes van der Waals zijn vergelijkingen voor gassen en vloeistoffen visualiseerde. Al deze voorwerpen hebben de magische eigenschap dat ze je weten terug te voeren naar dat unieke moment in de tijd waar iets voor de eerste keer werd gezien of begrepen. 

Maar de objecten van Museum Boerhaave zijn niet alleen interessant vanuit historisch perspectief, ze zijn vaak ook prachtig vormgegeven en prikkelen de fantasie. De vooruitgang van de wetenschap mag onstuitbaar en spectaculair zijn, maar hij is ook onbarmhartig. Kennis veroudert snel, instrumenten worden ingehaald door verbeterde varianten. Op zoek naar objecten voor het DWDD Pop-Up Museum mocht ik in het depot van Museum Boerhaave door een zaal vol microscopen en telescopen lopen. Allemaal waren zij ooit de beste in hun tijd. Nu zijn ze allemaal met vervroegd pensioen gestuurd, vervangen door jongere en hippere col­lega’s. Geen enkele is meer van enig praktisch nut. Wanhopig riepen ze allemaal “kies mij”. Maar welke moest ik kiezen? De logica waarmee ze ooit verza­meld zijn, is allang verdwenen, verouderd en achter­haald. Wat blijft is de schoonheid en zorg waarmee het instrument is gemaakt, die de verbeelding van de bezoeker prikkelen.

Niemand van ons heeft het hele pad van de weten­schap kunnen aflopen. Maar het is wel mogelijk om aan de hand van deze magische objecten iets te ervaren van het avon­tuur, de verwondering, de frustratie en de voldoening die de lange klim van de wetenschap ons allemaal biedt.

Robbert Dijkgraaf

Robbert Dijkgraaf is directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton

Robbert Dijkgraaf in het DWDD PopUpMuseum2 (foto: Monique Kooijmans)

NRC

Bekijk hier de hele NRC-pagina

Model van Menselijk oor

Model van Menselijk oor

Model van Menselijk oor, ca. 1844. Museum Boerhaave. Foto: Tom Haartsen.

Driedimensionale grafiek

Driedimensionale grafiek

Gipsmodel als driedimensionale grafiek bij de theorie van Van der Waals, 1898. Museum Boerhaave. Foto: Tom Haartsen.

Draco volans

Draco volans

Vloeistofpreparaat draco volans (vliegende draak), datering 1884-1937. Museum Boerhaave. Foto: Tom Haartsen.