Leiden en Sint-Petersburg werken samen aan ontsluiting Boerhaave-archief

Een wens waar Museum Boerhaave al lang aan werkt, is het tonen van het archief van Herman Boerhaave, de man waar ons museum naar vernoemd is. In zijn tijd (1668 - 1738) was hij één van de bekendste mannen van Europa. Hij was een alleskunner: arts, anatoom, botanicus, scheikundige, humanist en onderzoeker. Lange tijd bekleedde hij als hoogleraar drie van de vijf leerstoelen van de medische faculteit, hij was rector magnificus van de Universiteit van Leiden én hij was directeur van de Hortus botanicus Leiden.

Circa 300 jaar geleden kwam zijn persoonlijke archief via nabestaanden terecht in de Militair Medische Academie in Sint-Petersburg. Afgelopen december ging een lang gekoesterde droom in vervulling: Dirk van Delft ondertekende in Rusland een bijzondere samenwerkingsovereenkomst die moet leiden tot ontsluiting en digitalisering van het archief van Herman Boerhaave. Dit zal leiden tot een prachtige tentoonstelling over Herman Boerhaave in 2018, waarmee we zijn 350stegeboortedag te vieren. 

Herman Boerhaave vernieuwde de geneeskunde van zijn tijd met nieuw (natuurwetenschappelijk) fundament en om zijn praktijkadviezen werd ‘het orakel’ door de hoogste Europese kringen geconsulteerd, waaronder tsaar Peter de Grote. Na Boerhaaves dood ging zijn nalatenschap, inclusief documenten, naar twee neven, die beiden hoge functies verwierven binnen de Russische geneeskunde: de oudste werd Minister van Gezondheid, de ander werd als hoogleraar in Anatomie en Fysiologie lid van de Keizerlijke Academie van Wetenschappen. Via deze weg is het uiteindelijk in het archief van de Militair Medische Academie terecht gekomen.

De samenwerking tussen Leiden en Sint-Peterburg betreft ook het ontsluiten en digitaliseren van de Russische geneeskundige Nikolay Pirogov (1810-1881), die met wetenschappelijk onderbouwde technieken chirurgie van handwerk tot wetenschap verhief en pionier was op het gebied van anesthesie, in het bijzonder op het slagveld tijdens oorlogen in de Kaukasus en later op de Krim. De Pirogov-archieven liggen in zowel de Militair Medische Academie als in het Militair Medisch Museum.

Omdat de archieven van Herman Boerhaave en Nikolay Pirogov in een Russisch militair instituut zijn ondergebracht, is de toegang voor onderzoekers gelimiteerd. Met digitalisering komt het materiaal beschikbaar voor de internationale onderzoekgemeenschap. Op 5 december ondertekende Museum Boerhaave, het Leids Universitair Medisch Centrum, het Militair Medisch Museum, de Militaire Medische Academie en de Anatoly Sobchak Foundation het ‘Memorandum of Understanding’ dat moet leiden tot de ontsluiting en onderzoek naar het archief van Herman Boerhaave en Nikolay Pirogov.

Voor de bijbehorende tentoonstelling is ook de Hermitage uit Sint-Petersburg partner, dat uit zijn collectie bijdraagt met medische objecten uit de tijd van tsaar Peter de Grote. De samenwerking tussen Leiden en Sint-Petersburg behelst conferenties, tentoonstellingen in beide steden, het catalogiseren en digitaliseren van archieven in Sint-Petersburg en het verrichten van medisch-historisch onderzoek op basis van het nieuw-ontsloten materiaal. Niet eerder is dit erfgoed met een Nederlandse context aan het publiek getoond.