Het verhuizen van de Grote Magneet

Geduld lijkt op het eerste oog inderdaad een goede eigenschap voor verhuizers.  Dat lenigheid echter ook van pas komt, blijkt bij de verhuizing van onze ‘Grote Magneet’. Met een gewicht van 14.000 kilo en een afmeting van circa 2,5 x 2,5 x 2,0 meter is het een van de meest markante objecten in het museum. En één van de meest uitdagende voorwerpen om te verhuizen.

Behalve dat de Leidse supermagneet bij de ingebruikname in 1932 de op één na grootste magneet ter wereld was, heeft hij vooral bekendheid verworven door de kouderecords die ermee gevestigd zijn. Dankzij moderne theorieën was bekend hoe met behulp van magnetische velden spectaculair lagere temperaturen konden worden bereikt dan eerder mogelijk was. In 1935 slaagden de opvolgers van Kamerlingh Onnes erin een temperatuur te bereiken van slechts enkele duizendste van een graad boven het absolute nulpunt (-273°C).

Dit neemt niet weg dat de magneet voor heel andere doeleinden was aangeschaft. Het Leidse laboratorium was al decennia lang het meest geavanceerde instituut op het gebied van koudeonderzoek. Magnetisme is een verschijnsel dat zich bij uitstek goed laat bestuderen bij lage temperaturen en de supermagneet werd dan ook vooral gekocht om in combinatie met de koude-installatie het wezen van het magnetisme bloot te leggen. Het onderzoek in de jaren dertig met de grote magneet viel uiteen in diverse programma’s. Daarbinnen werden de eigenschappen van extreem gekoelde stoffen en verschijnselen als supergeleiding in een magneetveld onderzocht. Hoewel dit onderzoek wetenschappelijk veel relevanter werd geacht dan het vestigen van temperatuurrecords, denken we bij de magneet toch vooral aan het laatste.

Aangezien de magneet niet door de deur kan, is er een gat in de achterkant van het museum gemaakt. Het bijzondere van deze verhuizing is dat het object op dezelfde manier is vertrokken als het in 1986 gekomen is. Bas Verkroost, van Verkroost Verhuizingen, vertelt dat hij in 1986 de magneet via eenzelfde  gat in de achterwand in het museum heeft geplaatst. Daarna heeft het object zijn plaats nooit meer verlaten. Tot op 15 februari 2016. Met uiterste precisie en met veel geduld wordt de magneet het gat door geloodst. Ook de verhuizers kruipen tijdens de vier uur durende operatie regelmatig van binnen naar buiten, vandaar de benodigde lenigheid.

Als de magneet veilig op de wagen de straat uitrijdt zegt één van de verhuizers laconiek:  ‘Ach, het is weer eens wat anders dan een Billy-kast’.