Aalkijker

Dit instrument wordt ‘aalkijker’ genoemd. Het werd gebruikt om de bloedsomloop in levende dieren te bestuderen. Hiertoe werd een jonge paling – een glasaal – op zijn kop in de ‘reageerbuis’ gestopt. De staart van de paling stak dan voor de ronde opening waarin een lens kon worden geschoven. De bloedsomloop kon dan bestudeerd worden in de doorzichtige staart van de jonge paling. Het scherpstellen van de lens gebeurde door aan de vleugelmoer te draaien die tegenover de lenshouder zit. De vleugelmoer trekt dan de lens dichter bij het preparaat door een schroefdraad. De lenzen voor deze aalkijker zitten in een foedraal en zijn in messing monturen geklemd die in de lenshouder geschoven kunnen worden.

Volgens de overlevering is deze microscoop in de jaren zestig van de achttiende eeuw naar Nederland gebracht vanuit Sint Petersburg. Het zou dan gaan om een microscoop die door Van Leeuwenhoek aan Tsaar Peter cadeau is gedaan bij diens bezoek aan de Republiek in 1696-1697. De toeschrijving aan Van Leeuwenhoek is echter nogal onzeker. De aalkijker die Van Leeuwenhoek gebruikte, en die is afgebeeld in zijn Natuurs verborgentheden ontdeckt uit 1689, ziet er namelijk heel anders uit als dit instrument. Deze microscoop lijkt meer op de aalkijkers die de werkplaats van Van Musschenbroek produceerde en die voor het eerst worden vermeld in hun verkoopcatalogus van 1707.