|
De heliometer van Mohr
2005_september
De heliometer van Mohr
Een heliometer is een hulpmiddel dat aan een telescoop kan worden toegevoegd om afmetingen van en afstanden tussen hemellichamen te meten. Hij dankt zijn markante uiterlijk aan de in tweeën gesplitste lens. Vanwege deze gespletenheid verschijnt een dubbele afbeelding van het object waarop de telescoop is gericht. De lensdelen moeten langs elkaar heen worden bewogen tot beide beelden elkaar precies raken. De verplaatsing van de lensdelen ten opzichte van elkaar is dan een maat voor de te bepalen afstand.
Deze heliometer heeft toebehoord aan Johannes Mohr (1716-1775), een vermogende predikant in Batavia, die opzien baarde door in de wildernis van Java een gigantisch observatorium neer te laten planten. Mohr richtte deze in met de modernste wetenschappelijke instrumenten, die hij kisten vol vanuit Europa liet overvaren. Met deze hulpmiddelen, waaronder de heliometer, slaagde hij erin om in 1769 de planeet Venus voor de zon langs te zien trekken. Zo’n ‘Venuspassage’ was een zeldzame gebeurtenis waarnaar de astronomische gemeenschap reikhalzend uitkeek. Door de tijdstippen van de passage te meten, hoopte men de afstand tussen de aarde en de zon te kunnen berekenen.
Mohrs resultaten haalden de prestigieuze Philosophical Transactions. Dit succes ten spijt heeft Mohr meteen daarop de brui aan zijn astronomische activiteiten gegeven. Zijn observatorium raakte spoedig in verval. Deze heliometer is een van de twee nog resterende instrumenten waarvan bekend is dat ze aan Mohr hebben toebehoord. Hij is te bewonderen tijdens de tentoonstelling in Museum Boerhaave: De Zon: een eeuwig mysterie.
|
