|
Nernstlamp
2005_januari
We hebben wel eens de neiging bekende geleerden teveel te vereenzelvigen met het werk waarom ze bekend staan. Albert Einstein is als theoretisch fysicus zo gevierd, dat bijna niemand nog oog heeft voor zijn aandeel in de ontwikkeling van het gyrokompas, een navigatie-instrument dat wereldwijd in de scheepvaart toegepast is. Een vergelijkbaar lot is Einsteins land- en tijdgenoot Walther Nernst (1864-1941) beschoren. Deze fysicus en chemicus is ook voornamelijk bekend om zijn fundamentele wetenschappelijke werk. Net als Einstein heeft hij echter een uitvinding op zijn naam staan die op tamelijk grote schaal ingang heeft gevonden: de Nernstlamp. Deze karakteristieke gloeilamp was een gangbaar type in het eerste decennium van de twintigste eeuw.
Haar fascinerende uiterlijk dankt de lamp aan de eigenschappen van de ‘gloeidraad’ (‘gloeiplaat’ is eigenlijk een betere omschrijving). Deze is samengesteld uit zeldzame aardverbindingen, met als belangrijkste component zirconium. Het voordeel van de lamp was dat ze rendabeler en minder kwetsbaar was dan de toen gangbare gloeilampen. Een probleem was wel dat de verbinding waaruit de gloeiplaat is samengesteld de bijzondere eigenschap heeft dat de elektrische weerstand daalt naarmate de temperatuur ervan stijgt. Om dit te compenseren zijn de drie ‘peertjes’ in het circuit opgenomen. Deze hebben gloeidraden van ijzer waarvan de weerstand toeneemt met de temperatuur. De aardmetalen gloeidraad moest eerst worden voorverwarmd door een verwarmingselement om hem überhaupt elektrisch geleidend te maken.
De Nernstlamp raakte tamelijk snel overvleugeld door de superieure wolfraamlamp, en zij is na 1912 niet meer geproduceerd. Het weerhield Nernst er niet van om zijn volgende technische avontuur aan te vangen: de ontwikkeling van een elektrische piano.
|
