|
De thermostaat volgens Bunsen
2002_december
Robert Bunsen (1811-1899) behoorde tot de grootste chemici van de negentiende eeuw. Zo wijdverbreid was zijn faam dat Toergenjev in zijn Russische roman Vaders en zonen een van de hoofdpersonen laat overwegen naar Heidelberg af te reizen, 'omdat daar de grote Herr Bunsen woont'. Bunsen was een volbloed experimentator. Eén fatsoenlijk vastgesteld chemisch feit, zo placht hij op te merken, was meer waard dan alle theorieën die anderen wisten op te stellen. Nauwkeurigheid en het elimineren van fouten stonden voorop, ook al duurde een analyse daardoor zes weken.
Na aanstellingen in Marburg en Breslau volgde in 1852 de benoeming tot hoogleraar scheikunde in Heidelberg. Hij zou er tot zijn emeritaat in 1889 blijven. Kort voor de opening van het nieuwe laboratorium, in 1855, kreeg Heidelberg gas en ontwierp Bunsen een nieuw type brander, met een vlam die niet roette en toch een hoge temperatuur had. In zijn constructie werd het gas op slimme wijze met lucht gemengd, zodat de koolstof tot koolzuur verbrandde en niet als roet op de kolven of retorten neersloeg. Deze Bunsenbrander is zijn bekendste uitvinding. Om patenten gaf Bunsen niet: geldzucht stond het dienen van de wetenschap in de weg.
Eén boek heeft Bunsen geschreven: Gasometrische Methoden. Het verscheen in 1857 en bood een uitgelezen overzicht van de experimentele methoden die hij gedurende zijn lange carrière tot in de perfectie had leren beheersen. In een tweede, uitgebreide druk uit 1877 staan ook de thermostaten waarmee Bunsen de dichtheid van gassen en dampen bij constante temperatuur bepaalde. Tot die familie behoort ook het hier opgestelde toestel: een metalen cilinder met twee binnencilinders, omringd met beweegbare gasbranders in de vorm van halve cirkels en ronde metalen vlamverdelers. Alles ademt de geest van Bunsen: robuust, betrouwbaar en gemaakt tot meerdere glorie van de anorganische scheikunde - een vak dat hij 56 jaar achtereen met volle overtuiging en met inzet van al zijn krachten diende.
(1999, Dirk van Delft, NRC Handelsblad)
|
