Boerhaave Museum Top Collectie: Planetarium (zaal 3/vitrine V33)

	Museum Boerhaave Topcollectie: alle zalen
	zaal 3: De Gouden eeuw
	vitrine V33: Huygens en de sterrenkunde
	Planetarium

Klik op afbeelding om naar de vitrine te gaan
© Alle foto's copyright Museum Boerhaave

Planetarium

object id (inventarisnummer): V09997
afmetingen: b: 19 cm h: 75 cm d: 65 cm
signatuur: Johannes van Ceulen fecit Hagae Hollandiae ;
Chr. Hugenius inventor A° 1682 ;
A.J. Royer ipsis manibus restauravit 1786"
periode: 1680
gerelateerde namen: Huygens, Christiaan (Ontwerper)

EXTRA INFO

In 1680 stelde Christiaan Huygens aan de Parijse Academie des Sciences voor om een planetarium te ontwerpen dat planeetsamenstanden kon voorspellen. De Franse minister Jean Baptiste Colbert steunde Huygens plan, en de Nederlander toog aan het werk. In 1681 vertrok Huygens uit Parijs naar Den Haag. De plannen voor het planetarium nam hij mee, en in februari 1682 schreef hij aan Colbert dat hij de plaatselijke klokkenmaker Johannes van Keulen had aangetrokken om de plannen te verwezenlijken. Zes maanden later was het planetarium klaar, en Huygens diende een rekening in bij Colbert voor 620 ecus: 520 voor de klokkenmaker en 100 voor hem zelf. De rekening is echter nooit betaald. Colbert stierf voordat Huygens hem het instrument had kunnen aanbieden en uiteindelijk bleef het planetarium in Huygens persoonlijke bezit. In 1809 is het vermaakt aan de Leidse universiteit door Huygens nazaat Alexander Jerome Royer.

Het bedrieglijk eenvoudige exterieur van het planetarium verbergt een complex instrument. Het planetarium wordt aangedreven door een klok die een centrale as voortbeweegt met een omwenteling per jaar. Deze as drijft de ringen aan met pinnetjes die de planeten voorstellen. De planeetbanen zijn eccentrische cirkels, voor Huygens was dit de beste manier om hun elliptische banen door het zonnestelsel te simuleren. Het ingewikkelde mechaniek functioneerde zo goed dat zijn grootste afwijking – die van de planeet Venus – maar drie en een halve graad in twintig jaar bedroeg. Met de slinger aan de zijkant van het planetarium konden de planeten in elke gewenste samenstand uit het verleden en de toekomst worden gezet om ze te onderzoeken.

A.C. van Helden, Rob H. van Gent, De Huygenscollectie, Leiden 1995, pp. 16-17

9997

Deze database is nog in ontwikkeling. Wij verontschuldigen ons voor de nog ontbrekende foto's en gegevens.